Tham luận: NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC BỘ MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT HIỆN NAY

 

Nguyễn Văn Thế

Hiệu trưởng trường THPT thị xã Nghĩa Lộ

1. Vị trí vai trò của Lịch sử trong Giáo dục và đời sống xã hội.

Trong Giáo dục và đời sống xã hội từ xưa tới nay bộ môn lịch sử giữ vai trò vô cùng quan trọng. Ngay từ thời cổ đại, chính trị gia nổi tiếng người Rô ma Cổ đã khẳng định “Lịch sử là Thầy dạy của cuộc sống”. Lịch sử cho ta hiểu biết về quá khứ, những việc cần làm trong hiện tại để hướng tới tương lai phát triển khách quan mà con người có thể tiên đoán.

Xuất phát từ quan điểm đó hầu hết các nước trên thế giới rất coi trọng bộ môn lịch sử, đưa nội dung giảng dạy lịch sử vào chương trình giáo dục phổ thông coi đây là môn học khoa học. Có những quốc gia tiên tiến khi xét cấp quốc tịch còn bắt buộc người được xét phải trải qua 2 môn thi là lịch sử và ngôn ngữ của đất nước họ.

Với Việt Nam, trong suốt chiều dài lịch sử chúng ta luôn phải đương đầu với nhiều thiên tai, đặc biệt là “địch họa”. Giặc ngoại xâm luôn tìm cách nhòm ngó xâm lược nước ta, nhằm biến dân ta thành nô lệ, đất nước ta thành quận, huyện, thành thuộc địa của chúng, xóa bỏ lịch sử nước ta, xóa tên nước ta trên bản đồ thế giới.

Cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta có lúc thăng, lúc trầm, lúc hào hùng, lúc bi tráng, nhưng đều để lại cho nhân dân ta những bài học, những kinh nghiệm vô cùng quý báu bằng cả mồ hôi, máu và nước mắt, do đó ông cha ta luôn coi trọng nghiên cứu lịch sử, học tập lịch sử, để hiểu về lịch sử nước nhà và có kinh nhiệm giải quyết công việc phù hợp và sáng tạo. Những nho sinh muốn ra làm quan bắt buộc phải dùi mài kinh sử, có thông thuộc kinh sử mới có đủ tài, đủ đức phụng sự tổ quốc, phụng sự nhân dân.

Năm 1945, sau khi nước nhà độc lập, Đảng và Nhà nước luôn coi trong giáo dục truyền thống, đưa kiến thức lịch sử vào giảng dạy ở tất cả các cấp học dưới nhiều hình thức khác nhau. Ở cấp THCS và THPT bộ môn Lịch sử đã trở thành môn học độc lập nằm trong chương trình giáo dục với những kiến thức cơ bản về Lịch sử dân tộc và Lịch sử thế giới

Học Lịch sử dân tộc sẽ bồi đắp cho các em tình yêu quê hương đất nước, niềm tự hào dân tộc, các em sẽ có nhận thức đúng đắn mình là ai, dân tộc mình đất nước mình phát triển như thế nào. Các em sẽ soi mình vào lịch sử biết cái tốt, cái hay cần học, cần làm, cái dở cái chưa tốt thì không nên làm mà phải thay đổi cho phù hợp, rèn luyện cho các em khí phách dân tộc, bản lĩnh kiên cường, biết đấu tranh vượt khó vươn lên trong mọi hoàn cảnh.

Học Lịch sử thế giới sẽ nâng cao hiểu biết toàn diện cho các em. Các em sẽ biết tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, áp dụng có chọn lọc làm phong phú cho nền văn hóa dân tộc Việt Nam, xóa đi mọi rào cản về dân tộc, tôn giáo, màu da…để cùng  nhau hợp tác, cùng nhau phát triển hướng tới tương lai tươi đẹp.

Môn học Lịch sử trong trường THPT góp phần đặc biệt quan trọng trong việc hình thành và hoàn thiện nhân cách cho học sinh, giúp các em không những có tâm hồn trong sáng, hành động đúng, mà còn có ứng xử đẹp phù hợp với xu thế phát triển của thời đại. Mỗi chúng ta cần phải biết tôn trọng bộ môn Lịch sử  và có ý thức, có trách nhiệm truyền bá sâu rộng Lịch sử trong đời sống xã hội.

2. Thực trạng Dạy và Học Lịch sử trong các trường Trung học phổ thông hiện nay.

Lịch sử là môn khoa học mà đối tượng là những sự kiện, hiện tượng đã diễn ra trong quá khứ. Có những sự kiện được ghi lại rất rõ ràng, cụ thể, có nhân chứng, vật chứng chứng minh, nhưng cũng có những sự kiện chỉ được kể lại qua truyền thuyết, qua những câu truyện dân gian truyền từ đời này qua đời khác. Học lịch sử học sinh không được quan sát sự kiện lịch sử bằng mắt mà  phải hình dung tái hiện lại sự vật, hiện tượng qua bài giảng của người thầy, qua tài liệu. Do đó học lịch sử không đơn thuần là học thuộc mà đòi hỏi phải có sự tư duy, tư duy khoa học, tư duy hệ thống và tư duy sáng tạo.

Vượt lên trên khó khăn đó, trong mấy năm gần đây Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo và các trường THPT đã có nhiều cố gắng, nhiều biện pháp tích cực để ổn định, nâng cao vị thế bộ môn Lịch sử như biên soạn lại sách giáo khoa, thay đổi cách thức kiểm tra, đánh giá, mở các lớp bồi dưỡng giáo viên cốt cán, bồi dưỡng thi học sinh giỏi, tự làm đồ dùng dạy học, có những cuộc thi về lịch sử cho học sinh.

Nhiều tỉnh thành đã thành lập được Hội lịch sử ngành giáo dục, ở Yên Bái Hội gồm có 41 thành viên là các thầy giáo, cô giáo đang là cán bộ quản lí và giảng dạy Lịch sử trong các trường THCS, THPT. Các thầy (cô) thường xuyên trao đổi kinh nghiêm giảng dạy giúp nhau làm tốt công tác chuyên môn.

Tuy nhiên công tác dạy học Lịch sử trong các trường THPT hiện nay đang gặp nhiều khó khăn, có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên.

          Thứ nhất, do quan điểm của xã hội ít coi trọng các môn khối C trong đó có môn Lịch sử. Ở các trường THPT nhiều phụ huynh chỉ muốn cho con em mình học khối A, khi thi đại học nếu là học sinh học kém, học yếu không thi được các môn tự nhiên các em mới chọn khối C để thi.

Thứ hai, nhiều trường THPT vẫn coi môn Lịch sử là ‘môn phụ’, ngoài việc tập trung ôn thi học sinh giỏi, thi THPT quốc gia để lấy thành tích, thì bộ môn Lịch sử ít được quan tâm.

Thứ ba, giáo viên dạy học Lịch sử ở các trường cũng không thật sự đảm bảo  khi thiếu giáo viên Lịch sử, có trường đã dùng giáo viên môn khác dạy kê. Giáo viên Lịch sử ngoài thu nhập từ lương, thường không có thu nhập thêm từ công tác dạy học bộ môn của mình, đời sống khó khăn do đó mức độ tâm huyết với nghề dạy học cũng có phần hạn chế.

Thứ tư, dạy học môn Lịch sử không phải là dễ, đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử có nhiều khó khăn, nhiều nơi còn nặng về đọc - chép, phải học thuộc quá nhiều mà ít tư duy sáng tạo, dẫn đến học sinh nhàm chán không thích học.

Thứ năm, học Lịch sử các em ít được trải nghiệm thực tế như tham quan các di tích Lịch sử, bảo tàng, tượng đài hoặc xem các phim ảnh lịch sử mà chủ yếu là nghe thầy, cô dạy trên lớp rồi tư duy tái hiện, cho nên ít tạo được ấn tượng sâu sắc với học sinh, kiến thức các em tiếp thu được cũng rất nhanh quên.

Thứ sáu, thi khối C, thi môn Lịch sử ở bậc đại học rất ít ngành nghề để chọn, những ngành nghề các em ưa thích như Quân đội, Công an thì điểm chuẩn quá cao, số lượng lấy cũng không nhiều, còn những ngành các em dễ thi vào được như báo chí, luật, sư phạm thì sau khi học xong, các em rất khó xin được việc, kể cả những việc trái nghề và rơi vào tình trạng thất nghiệp.

3. Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử ở trường THPT hiện nay.

            Tình trạng khó khăn của bộ môn Lịch sử trong mấy năm gần đây đã khiến dư luận xã hội thực sự quan tâm, lo ngại. Tại sao môn Lịch sử chất lượng lại thấp như vậy và ngày càng có nhiều học sinh “quay lưng” với bộ môn. Là giáo viên dạy Lịch sử lâu năm, giờ đây lại là cán bộ quản lý trường học, tôi đã suy nghĩ rất nhiều và mạnh dạn đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử để các bạn đồng nghiệp cùng quan tâm.

Thứ nhất, Ban giám hiệu nhà trường đứng đầu là Hiệu trưởng phải có nhận thức đúng đắn về môn Lịch sử và vai trò quan trọng của nó trong việc giáo dục toàn diện học sinh, trên cơ sở đó có nhiều giải pháp tích cực, nhiều hoạt động cụ thể “vực dậy” bộ môn Lịch sử.

Thứ hai, chất lượng đội ngũ phải đảm bảo. Giáo viên dạy bộ môn Lịch sử phải được đào tạo bài bản, tâm huyết với nghề, không ngừng học hỏi trau dồi kinh nghiệm để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Trong giảng dạy phải chuẩn bị thật tốt giáo án, đồ dùng học tập, kết hợp nhiều phương pháp làm cho bài giảng sinh động, cuốn hút học sinh tham gia vào tiết dạy, tạo hứng thú cho các em học tập, biết khai thác nhiều cổng thông tin khác nhau để có kiến thức vững vàng, ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy. Bên cạnh đó phải có kế hoạch giúp các em có cái nhìn chân thực về lịch sử thông qua các hoạt động tham quan trải nghiệm.

 

 

Thứ ba, tăng cường chấn chỉnh nề nếp học tập cho học sinh, các em phải có thái độ nghiêm túc trong giờ học Lịch sử cũng như các môn học khác.

Trước khi đến lớp các em phải ôn lại bài cũ, đọc trước bài giảng, xem xét tất cả các câu hỏi trong sách giáo khoa. Trong giờ học chú ý nghe giảng, hăng hái phát biểu ý kiến, thông qua bài giảng phải nhớ, hiểu được bản chất, của vấn đề, biết cách sử dụng bản đồ, lược đồ…

Bên cạnh đó các em phải biết sử dụng sách giáo khoa để phát huy tính chủ động sáng tạo, biết tìm kiếm thông tin qua mạng để làm phong phú thêm kiến thức cho bản thân.

Thứ tư, tổ chức tốt các hoạt động ngoại khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp nhân các ngày kỷ niệm lớn trong năm như ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12), ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng (30/4). Kết hợp chặt chẽ việc dạy học với việc cho các em đi thực tế trải nghiệm như tham quan các di tích lịch sử, bảo tàng, nhà truyền thống, thường xuyên tổ chức các cuộc thi cho các em tìm hiểu về lịch sử nhà trường, lịch sử địa phương, lịch sử đất nước…qua đó tạo hứng thú học tập cho học sinh khắc sâu kiến thức các em đã được học trên lớp.

 

 

Thứ năm, đổi mới công tác kiểm tra đánh giá, đổi mới kiểm tra đánh giá phải kết hợp với đổi mới phương pháp dạy và học, đề và đáp án phải đảm bảo phù hợp yêu cầu của môn học, vừa với sức học của các đối tượng học sinh, có tác dụng phân loại được học sinh học giỏi, học khá, học trung bình.

Thứ sáu, mua sắm đầy đủ thiết bị và đồ dùng dạy học như tranh, ảnh, lược đồ, bản đồ băng hình tư liệu. Phòng học bộ môn phải được nối mạng internet để giáo viên khai thác sử dụng. Khuyến khích các thầy, cô giáo sử dụng giáo án điện tử ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy làm cho quá khứ Lịch sử được tái hiện chân thực học sinh sẽ học tập chủ động, tích cực và sáng tạo.

Thứ bảy, làm tốt công tác tư vấn hướng nghiệp, khi phát hiện học sinh có năng khiếu học khối C, năng khiếu học môn Lịch sử giáo viên cần tư vấn cho các em chọn khối thi, môn thi, cho phù hợp năng lực và sở thích của mình, tập trung nhiều nhất thời gian và công sức vào ôn tập những môn mình đã chọn như vậy thi cử mới có thể đạt được kết quả.

Trên đây là những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Lịch sử ở các trường THPT mà tôi và các đồng nghiệp trường THPT thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái đã và đang áp dụng. Mặc dù còn những vấn đề cần phải bàn tiếp nhưng những giải pháp đó đã mang lại hiệu quả tốt cho Nhà trường, nhất là kết quả thi môn Lịch sử THPT quốc gia và công tác thi học sinh giỏi. Tôi mạnh dạn nêu ra để các bạn đồng nghiệp quan tâm trao đổi, có thêm kinh nghiệm để chúng ta cùng làm tốt nhiệm vụ chuyên môn.

 

*Lưu ý: Đây là bài đã đăng báo Yên Bái ngày 21/12/2017 và đọc tham luận tại Đại hội Hội khoa học lịch sử lần thứ III tỉnh Yên Bái ngày 24/12/2017.

 

 

Nguyễn Văn Thế

In bản tin này